Η μουσική τζάζ. Ενα απο τα πιο δυναμικά και θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω απο τεχνικής πλευράς, ώς την πλαστικότερη μορφή μουσικής.Αλλωστε αυτό γίνεται άμεσα αντιληπτό απο τα δεκάδες είδη τζάζ που εμφανίζονται κατα την διάρκεια της εξέλιξής τους, απο την γέννηση των μπλούζ έως την συγχώνευση της ηλεκτρονικής μουσικής με την βοήθεια των παραδοσιακών οργάνων της τζάζ, όπως το πιάνο, το κοντραμπάσο, η κιθάρα και το σαξόφωνο. Ολα μαζί συνθέτουν αρμονικά το μεγαλείο της μουσικής, που δεν έχει κανένα περιορισμό και σύνορα στις επιλογές.
Εχει την δυνατότητα να απορροφά άλλα είδη μουσικής και το αποτέλεσμα να είναι άρτιο μουσικά, χωρίς φυσικά να αλλοιώνεται η αρχική ταυτότητα του απορροφημένου είδους. Μοναδικά αποτελέσματα απο τον Ζάκ Λουσσιέρ με την μετατροπή του Μπάχ σε μια μοναδική τζάζ εκδοχή με το φοβερό τρίο. Αλλα ο πειραματισμός του συγκεκριμένου πιανίστα δεν περιορίζεται μόνο στα έργα του Μπάχ, αλλά συμπληρώνει το εξαίσιο έργο του, με κομμάτια του Μπετόβεν, Ντεμπουσί, Σοπέν, όλοι τους μεγαθήρια της κλασσικής μουσικής, αγγίζοντας τα όρια της απόλυτης ελευθερίας, ταχύτητας και δεξιοτεχνίας στην οργάνωση του τρίο στα όρια της κλασσικής, με του Ραχμάνινοφ.
Βέβαια η κλασσική μουσική συμπληρώνει απλά μια σειρά απο πειραματισμούς στην ψυχεδελική ρόκ, ανατολίτικη μουσική κ.α. Ποιά είναι η δύναμη που ωθεί την τζάζ μουσική και τους δημιουργούς της να εισβάλλουν « εγωιστικά» και με φοβερή τόλμη σε σχεδόν όλα τα είδη της μουσικής?
Η εσωτερική δύναμη λέγεται αυτοσχεδιασμός. Αυτοσχεδιασμός ή «improvisation» όπως ονομάζεται στην διεθνή μουσική ορολογία τζάζ. Το πεντάγραμμο μετατρέπεται σε πίνακα του Πόλλοκ, όπου οι νότες είναι οι σταγόνες στον ψυχρό καμβά, στα χέρια των μουσικών είναι τα πινέλα και η δεξιοτεχνία του ζωγράφου και το τελικό αποτέλεσμα, χρωματικό και συνολικά αισθητικό, αποτελεί την μελωδία.
Αν ο Πόλλοκ μας χάρισε το drippling, οι μουσικοί της τζάζ μας χάρισαν το θείο δώρο του αυτοσχεδιασμού. Υπάρχει συγκεκριμένη λογική στους πίνακες του Πόλλοκ? Ισως να κυριαρχεί το τυχαίο, πέρα απο τα όρια και τα στεγανά μιας συγκεκριμένης σχολής με τις ψυχρές τεχνικές και μεθοδολογίες απόδοσης.
Ισως να υπάρχει κάποιο σημείο αναφοράς, στους πίνακες του Πόλλοκ, αλλά ας κάνουμε το εξής παράδειγμα. Ας θεωρήσουμε οτι βρισκόμαστε μπροστά απο ένα έργο του. Αν το παρατηρήσουμε απο πολύ κοντά, έχουμε ενα χαοτικό αποτέλεσμα, χωρίς κανένα λογικό νόημα. Οι αισθήσεις μας, παρουσιάζονται αδύναμες να αποδώσουν το αποτέλεσμα και να το αποτυπώσουν. Οταν απομακρυνθούμε αρκετά απο το έργο, αυτό πλέον που κυριαρχεί, δεν είναι το συγκεκριμένο, αλλά το συνολικό. Τα χρώματα, οι άτακτες και τυχαίες πινελιές σε διαδοχικά στρώματα, οι οποίες δεν είναι τυχαίες, δίνουν ένα μοναδικό αισθητικό αποτέλεσμα, που επηρεάζει τον ψυχικό κόσμο του παρατηρητή.
Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με μία σύνθεση τζάζ. Η μελωδία μπορεί να στηρίζεται σε συγκεκριμένη βάση ή στάνταρ και ο καθένας θα έχει το ίδιο ψυχικό αποτέλεσμα. Ποιό? Απροσδιόριστο όπως με τα έργα του Πόλλοκ. Είναι αδύνατον να ορίσουμε και να εκφράσουμε τα αισθήματα που μας προκαλεί ένα έργο τέχνης ή μια μελωδία και για μένα προσωπικά, χωρίς κανένα νόημα, διότι πολύ απλά χάνει την αξία του μέσα στον ψυχρό ρεαλισμό.
Ετσι λοιπόν με αυτό το παράδειγμα, γίνεται αντιληπτή η ικανότητα της τζάζ μουσικής να είναι απόλυτα απελευθερωμένη, αλλά ο πειραματισμός της περιορίζεται στις λίγες νότες της παρτιτούρας στάνταρ. Ο πειραματισμός όμως μπορεί να διαρκεί έξι λεπτά ενώ η παρτιτούρα στάνταρ μόνο ένα λεπτό. Αρα είναι λογικό ότι η παρτιτούρα στανταρ δέν έχει ψυχή, άν ο μουσικός δεν εμφανίσει το ταλέντο, την ευφυία και την δεξιότητά του να παίξει με τις σκάλες, τα κλειδιά και τις νότες.
Αρα η τζάζ σημαίνει ελευθερία, σημαίνει έκφραση του εσωτερικού κόσμου μέσω της μουσικής, χωρίς φραγμούς, δίχως όρια και κανόνες. Αλλά αυτό απαιτεί ιδιαίτερη ικανότητα, μελέτη και απορρόφηση της συγκεκριμένης μουσικής στον ψυχικό μας κόσμο. Με άλλα λόγια να γίνει τρόπος ζωής.
